Poučitelni magazin za decu I-II - Avram Mrazović (1806)

Avram Mrazović (Sombor, 12. mart 1756 — Sombor, 20. februar 1826) bio je srpski prosvetitelj, pedagog, književnik, prevodilac, plemić i senator slobodnog i kraljevskog grada Sombora.

Ukazom carice Marije Terezije od 29. novembra 1777. mladi Avram Mrazović postavljen je za vrhovnog nadzornika svih pravoslavnih škola u Pečujskom školskom okrugu, kome su pripadale sve srpske škole u Bačkoj i Baranji, odnosno u Bačkoj, Bodroškoj, Tolnajskoj i Baranjskoj županiji. Istovremeno, Mrazović je bio imenovan i za upravitelja svih centralnih škola tog okruga. Birajući između Novog Sada i Sombora, za svoje sedište je odabrao rodni grad, gde je 1. maja 1778. godine pokrenuo „Normu“, odnosno dvorazrednu, a uskoro trorazrednu narodnu gradsku školu sa, ispočetka, tromesečnim tečajevima za obrazovanje i stručno osposobljavanje srpskih učitelja. Zalaganjem Avrama Mrazovića u Pečujskom školskom okrugu su, između 1778. i 1791. godine, otvorene srpske osnovne škole u 74 naselja. 

Avram Mrazović je 1790. godine bio predstavnik somborskih Srba na Temišvarskom saboru, a skoro četiri decenije je bio i senator slobodnog i kraljevskog grada Sombora, mada je ponekad bio u sukobu sa gradskim Magistratom i somborskim okruženjem, koje nije uvek razumelo ni njegova izražena etička načela, ni upornu posvećenost prosveti i nauci.

Tri austrijska vladara (carevi Josif II, Leopold II i Franc I) odlikovali su Avrama Mrazovića zlatnim medaljama, a 1792. godine dobio je i nasledno plemstvo sa grbom. 

Krajem osamdesetih godina 18. veka je započeo svoju zapaženu izdavačku delatnost. U četiri knjige je objavio u svom prevodu almanah francuske spisateljice Žane Mari Leprens de Bomon „Poučiteljni magazin za decu“ (1787-1800). Drugo ispravljeno izdanje izlazi u dva toma 1806. godine, a treće 1817. godine.

Tokom devedesetih godina 18. veka Mrazović je napisao i objavio tri udžbenika: „Rukovodstvo k slavenskomu pravočteniju i pravopisaniju“ (Beč, 1792); „Rukovodstvo k naucje čislitelnoj“ (Beč, 1794) i „Rukovodstvo k slavenstjej gramaticje“ (Beč, 1794), koja je kasnije snažno uticala na mladog Vuka Karadžića i njegovu „Pismenicu serbskoga jezika“. Sve tri knjige su kasnije ponovljene u više izdanja. 

Krunu Mrazovićevog višegodišnjeg spisateljskog i naučnog rada predstavljala je knjiga „Rukovodstvo k slavenskomu krasnorečiju“, odnosno prvi priručnik retorike na slavenoserbskom jeziku, štampan u Budimu 1821. godine. Zahvaljujući ovoj knjizi, prvi put se kod Srba javljaju izvodi iz klasičnih dela (besede i stihovi) Cicerona, Horacija, Ovidija, Aristotela, Vergilija, Seneke, Fedra, Aleksandra Velikog, Filota, Servija Tulija, Lucija Junija Bruta i drugih antičkih mislilaca. 

Mrazović je ostavio dubokog traga u prosvetnoj i književnoj istoriji svog vremena. Uz Dositeja Obradovića, mladog Vuka Karadžića, Uroša Nestorovića i još nekolicine ondašnjih prosvetitelja i pisaca, bio je nosilac evropskog duha u Srba s kraja 18. i početka 19. veka. Negovao je, istovremeno, evropski civilizacijski i prosvetiteljski duh i snažno izraženu odgovornost za očuvanje nacionalnog osećanja i nasleđa.

* Primerak druge knjige je sa pogrešno odštampanom godinom izdanja. Umesto godina 1804, treba 1806.