Novi zavet gospoda našego Isusa Hrista - Prev. Atanasije Stojković (1830)

Novi zavet Gospoda našego Isusa Hrista
Preveo Atanasije Stojković
Lajpcig, Tipografija Karla Tauhnica, 1830.

* Povez je delo poznate londonske knjigoveznice iz 19. veka "Bound by Burn & Sons" (osnovana 1781.), a posebno su bili poznati po povezivanju knjiga za Britansko i inostrano biblijsko društvo. ** Potpisi vlasnika iz 19. veka, jedan na predlistu, drugi na naslovnoj strani. Blaže žućkaste fleke na listovima. Repariran donji deo rikne (vidi sliku 2). Stari zapisi na kraju knjige.

Jedno od značajnih izdanja u istoriji srpske biblijske književnosti i razvoja srpskog književnog jezika u prvoj polovini XIX veka.

Istorija ovog prevoda neposredno je povezana sa Vukom Stefanovićem Karadžićem i njegovim prvim prevodom Novoga zaveta. Vuk je 1818. godine, na podsticaj Jerneja Kopitara, sklopio ugovor sa Ruskim biblijskim društvom za prevođenje Novoga zaveta na srpski jezik. Svoj rukopis predao je Društvu, ali je njegov jezik naišao na snažne primedbe i prevod nije prihvaćen za štampanje.

Atanasije Stojković, jedan od najobrazovanijih Srba svoga doba, dobio je zadatak da pregleda Vukov rukopis i izvrši potrebne jezičke i pravopisne ispravke. Međutim, nakon detaljnog pregleda, Stojković je zaključio da bi izmene bile toliko brojne da je bolje načiniti potpuno nov prevod. Rukopis svog prevoda predao je 1823. godine.

Stojkovićev prevod nastao je kao izrazito drugačija jezička koncepcija od Vukove. Dok je Vuk nastojao da Svetom pismu približi narodni srpski jezik, Stojković se opredelio za slavjanoserbski, odnosno za jezik tadašnje srpske književnosti, snažno oslonjen na crkvenoslovensku tradiciju. Prevod je radio prema grčkom tekstu i crkvenoslovenskoj tradiciji, zadržavajući brojne crkvenoslovenske izraze.

Prvo izdanje Stojkovićevog prevoda objavljeno je u Petrogradu 1824. godine, a nakon prestanka rada Ruskog biblijskog društva, novo izdanje pojavljuje se u Lajpcigu 1830. godine. Ovo prvo Lajpciško izdanje štampano je u okviru aktivnosti Britanskog i inostranog biblijskog društva, a nakon njega usledilo je još jedno izdanje 1834. godine.

Za kolekcionara srpske knjige naročitu vrednost ima posedovanje Stojkovićevog i Vukovog prevoda Novoga zaveta, jer se tek njihovim zajedničkim upoređivanjem može u potpunosti sagledati velika jezička i kulturna prekretnica u srpskom XIX veku. Stojkovićev prevod pripada svetu srpske književnosti pre konačne pobede Vukove reforme, dok Vukov Novi zavet predstavlja jednu od ključnih štampanih potvrda nove jezičke epohe. Veza između ove dve knjige direktna je i istorijska, tako da smatramo da jedna bez druge ne idu u kolekciju.