Trojovanje i klasičarska najezda na Srbiju - Vladimir Karić 1893

„Trojovanje i klasičarska najezda na Srbiju“ je političko-prosvetni pamflet Vladimira Karića, nastao u jeku rasprave o reformi srpskih gimnazija početkom poslednje decenije XIX veka. Tekst je prvobitno objavljivan u „Odjeku“, a 1893. štampan je kao posebna knjiga.

Autor Vladimir Karić (1848–1894) bio je geograf, profesor i diplomata, jedno vreme srpski konzul u Skoplju i učesnik u organizovanju srpske prosvetne politike u Staroj Srbiji i Makedoniji. Najpoznatiji je po svom kapitalnom delu Srbija: opis zemlje, naroda i države iz 1887. godine.

Neobični naslov „Trojovanje“ predstavlja Karićev podrugljivi naziv za trojicu Jovana, glavne zagovornike jačanja klasičnog pravca u tadašnjoj gimnazijskoj nastavi:

• Jovana Boškovića, filologa i tadašnjeg ministra prosvete,
• Jovana Đorđevića, profesora, istoričara i prosvetnog radnika,
• Jovana Turomana, klasičnog filologa i profesora Velike škole.

Jovan Bošković postao je ministar prosvete u vladi Jovana Avakumovića avgusta 1892. i započeo reformu srednjih škola po uzoru na austrijske klasične gimnazije.

Spor se vodio oko pitanja koje danas zvuči gotovo bezazleno: koliko mesta u gimnazijama treba dati latinskom i grčkom jeziku i klasičnoj humanističkoj nastavi, a koliko prirodnim naukama, geografiji, matematici, savremenim jezicima i praktičnijem obrazovanju.

Karić je bio na strani modernijeg, realističkog i prirodno-naučnog obrazovanja. „Klasičarsku najezdu“ video je kao pokušaj da se srpsko školstvo ponovo stavi pod snažnu dominaciju latinskog i grčkog jezika. Nasuprot njemu, Bošković, Đorđević i Turoman smatrali su klasično obrazovanje važnom osnovom ozbiljne gimnazijske kulture.

Pristalice realističnijeg pravca smatrale su da su mladoj Srbiji potrebna znanja koja će više odgovarati potrebama moderne države i društva: geografija, matematika, prirodne nauke, savremeni jezici i praktična znanja potrebna razvoju privrede i državnih ustanova.

Slobodan Jovanović je kasnije ovaj sukob opisivao i kao svojevrsnu kulturnu razliku između obrazovanih Srba iz Vojvodine i drugih krajeva Austrougarske, među kojima je klasično obrazovanje imalo snažnu tradiciju, i profesora iz Srbije koji su više naginjali modernim i prirodnim naukama.

Međutim, „Trojovanje“ nije samo naziv za tri klasična filologa, već Karićev naziv za jednu političko-prosvetnu grupu povezanu sa tadašnjom liberalnom vlašću. Na stranicama 5–6 polemika postaje otvoreno politička. Karić povezuje „Trojovanje“ sa liberalnom vladom Jovana Avakumovića i ministrom unutrašnjih dela Stojanom Ribarcem.

Karić posebno napada ono što smatra nekritičkim preuzimanjem austrijskog školskog i birokratskog modela. Trojicu svojih protivnika naziva „austrijski“ školovanim ljudima i govori o opasnosti od „poaustrijavanja naše otadžbine“. Reformu gimnazija predstavlja kao još jedan kanal kojim se u Srbiju prenosi austrijski birokratski i kulturni model.

Zato njegov otpor klasicizmu nije samo pedagoški, već istovremeno politički, nacionalni i antibirokratski. U knjizi se pojavljuje i širi kulturni sukob između „Šumadinaca“ i „Prečana“, odnosno između domaće srpske tradicije i obrazovnih obrazaca preuzetih iz Austrougarske.

U nastavku knjige Karić kao suprotan primer navodi Stojana Novakovića i način na koji je 1881. razmatran novi nastavni plan. Pokazuje kako je Novaković predlog izneo pred Glavni prosvetni savet, tražio mišljenja gimnazijskih kolegijuma, uključivao ljude različitih pogleda i pozivao stručnjake koji nisu bili članovi Saveta.

Karić posebno ističe Novakovićevo načelo da se važna prosvetna pitanja ne mogu rešavati prostim „autoritetom državne vlasti“, suprotstavljajući taj način rada reformi koja se, po njegovom mišljenju, sada uvodi odozgo i bez dovoljno stručne rasprave.

Knjiga predstavlja zanimljiv primarni izvor za istoriju srpskog školstva, političkih sukoba, štampe i intelektualnog života krajem XIX veka, ali i upečatljivo svedočanstvo o mnogo široj raspravi: kakvu vrstu obrazovanog čoveka treba da stvara moderna Srbija.

* Povez sa manama i tragovima vlage kao na slikama. Unutrašnjost vrlo dobro očuvana, sa nerasečenim tabacima.